← エクスプローラーへ戻る

本草項目

秋石

確認状態:出典帰属の確認待ち主張の状態:臨床的主張なし抜粋を表示可能

原文ガイド

原文引用・自動区分

《本草綱目》 に収録された「秋石」の記載です。以下は原文の引用で、現代語訳や臨床推奨ではありません。

本文を読む

秋石(䝉筌)釋名秋氷(時珍曰淮南子丹成號曰秋石言其色白質堅也近人以人中白煉成白質亦名秋)(石言其亦出於精氣之餘也再加升打其精緻者謂之秋氷此盖倣海水煎鹽之義方士亦以鹽入爐火)(煆成僞者宜辨之嘉謨曰秋石湏秋月取童子溺每缸入石膏末七錢桑條攪澄定傾去清液如此二三)(次乃入秋露水一桶攪澄如此数次滓穢滌淨鹹味减除以重紙鋪灰上晒乾完全取起輕清在上者為)(秋石重濁在下者刮去古人立名實本此義男用童女溺女用童男溺亦一隂一陽之道也世醫不取秋)(時雜收人溺但以皂莢水澄晒為隂煉煆為陽煉盡失於道何合於名媒利敗人安能應病况經火煉性)(却變温耶)…

前後の文脈や異体字を含め、原文で確認してください。

収録原文をすべて読む・出典を確認する ↓

ここは冒頭の抜粋です。下の原文欄は省略していません。

別名で資料を探す:秋氷 →

出典と原文

典籍・出典
《本草綱目》
分類・所在
卷五十二
記録上の別名
秋氷
利用条件
オープンライセンス
秋石(䝉筌)釋名秋氷(時珍曰淮南子丹成號曰秋石言其色白質堅也近人以人中白煉成白質亦名秋)(石言其亦出於精氣之餘也再加升打其精緻者謂之秋氷此盖倣海水煎鹽之義方士亦以鹽入爐火)(煆成僞者宜辨之嘉謨曰秋石湏秋月取童子溺每缸入石膏末七錢桑條攪澄定傾去清液如此二三)(次乃入秋露水一桶攪澄如此数次滓穢滌淨鹹味减除以重紙鋪灰上晒乾完全取起輕清在上者為)(秋石重濁在下者刮去古人立名實本此義男用童女溺女用童男溺亦一隂一陽之道也世醫不取秋)(時雜收人溺但以皂莢水澄晒為隂煉煆為陽煉盡失於道何合於名媒利敗人安能應病况經火煉性)(却變温耶)氣味鹹温無毒主治虚勞冷疾小便遺數漏精白濁(時珍)滋腎水養丹田返本還元歸根復命安五臟潤三焦消痰欬退骨蒸軟堅塊明目清心延年益夀(嘉謨)發明(時珍曰古人惟取人中白人尿治病取其散血滋隂降火殺蟲觧毒之功也王公貴人惡其不)(潔方士遂以人中白設法煆煉治為秋石葉夢得水雲錄極稱隂陽二煉之妙而𤨏碎録乃云秋石味鹹)(走血使水不制火乆服令人成渴疾盖此物既經煆煉其氣近温服者多是淫慾之人藉此放肆虚陽妄)(作真水愈涸安得不渴耶况甚則加以陽藥助其邪火乎惟丹田虚冷者服之可耳觀病淋者水虚火極)(則煎熬成沙成石小便之煉成秋石與此一理也)附方(新十二)秋石還元丹(乆服去百病强骨髓補精血開心益志補暖下元悦色進)(食乆則臍下常如火暖諸般冷疾皆愈乆年冷勞虚憊者服之亦壯盛其法以男子小便十石更多尤妙)(先搘大鍋一口於空室内上用深瓦甑接鍋口以紙筋杵石灰泥甑縫并鍋口勿令通風候乾下小便約)(鍋中七八分以來竈下用熖火煮之若湧出即少少添冷小便候煎乾即人中白也入好礶子内如法固)(濟入炭爐中煆之旋取二三兩再研如粉煮棗瓤和丸如緑豆大每服五七丸漸加至十五丸空心温酒)(或塩湯下其藥常要近火或時復養火三五日則功效更大也 經騐良方)隂陽二鍊丹(世之鍊秋石者但得火鍊一法此藥湏兼隂陽二煉方為至藥火煉乃陽中之隂得火而凝入水則釋歸)(於無體盖質去味存此離中之虚也水煉乃隂中之陽得水而凝遇曝而潤千歲不變味去質留此坎中)(之實也二物皆出於心腎二臟而流於小腸水火螣蛇𤣥武正氣外假天地之水火凝而為體服之還補)(太陽相火二臟實為養命之本空心服陽煉日午服隂煉此法極省力與常法功用不侔乆疾服之皆愈)(有人得瘦疾且嗽諸方不效服此即瘳有人病顚腹鼓日乆加喘滿埀困亦服此而安也 陽煉法用人)(尿十餘石各用桶盛每石入皂莢汁一碗竹杖急攪百千下候澄去清留垽併作一桶如前攪澄取濃汁)(一二斗濾淨入鍋熬乾刮下擣細再以清湯煮化筲箕鋪紙淋過再熬如此数次直待色白如雪方止用)(沙盒固濟火煆成質傾出如藥未成更煆一二次候色如瑩玉細研入砂盒内固濟頂火養七畫夜取出)(攤土上去火毒為末棗膏丸梧子大每空心温酒下三十丸 隂煉法用人尿四五石以大缸盛入新水)(一半攪千回澄定去清留垽又入新水攪澄直候無臭氣澄下如膩粉方以曝乾刮下再研以男兒乳和)(如膏烈日晒乾盖假太陽真氣也如此九度為末棗膏和丸梧子大每午日温酒下三十丸 葉石林水)(雲録)秋氷乳粉丸(固元陽壯筋骨延年不老却百病用秋氷五錢頭生男乳晒粉五錢頭生)(女乳晒粉五錢乳香二錢五分麋香一分為末煉蜜丸芡子大金箔為衣烏金紙包黄蠟匱收勿令洩氣)(每月用乳汁化服一丸仍日飲乳汁助之火秋氷法用童男童女尿垽各一桶入大鍋内桑柴 熬乾刮)(下入河水一桶攪化隔紙淋過復熬刮下再以水淋鍊之如此七次其色如霜或有一斤入礶内上用鉄)(燈盞盖定鹽泥固濟升打三炷香㸔秋石色白如玉再研再如前升打燈盞上用水徐徐擦之不可多多)(則不結不可少少則不升自辰至未退火冷定其盞上升起者為秋氷味淡而香乃秋石之精英也服之)(滋腎水固元陽降痰火其不升者即尋常秋石也味鹹苦蘸肉食之亦有小補 楊氏頥貞堂經騐方)直指秋石丸(治濁氣干清精散而成膏淋黄白赤黯如肥膏蜜油之狀用秋石鹿角膠炒桑)(螵蛸炙各半兩白茯苓一兩為末糕糊丸梧子大每服五十丸人参湯下 仁齋直指方)秋石交感丹(治白濁遺精秋石一兩白茯苓五錢兎絲子炒五錢為末用百沸湯一盞井華水一盞煮糊丸)(梧子大每服一百丸鹽湯下 鄭氏家傳方)秋石四精丸(治思慮色欲過度損傷心氣遺)(精小便数秋石白茯苓各四兩蓮肉芡實各二兩為末蒸棗肉和丸梧子大每空心鹽湯下三十丸 永)(類鈐方)秋石五精丸(常服補益秋石一兩蓮肉六兩真川椒紅五錢小茴香五錢白茯苓)(二兩為末棗肉和丸梧子大每服三十丸鹽湯温酒空心下 秋石法用童男童女潔淨無體氣疾病者)(沭浴更衣各聚一石用潔淨飲食及鹽湯與之忌葱蒜韭薑辛䍶羶腥之物待尿滿缸以水攪澄取人中)(白各用陽城瓦礶鹽泥固濟鍼線札定打火一炷香連換鐵線打七火然後以男女者秤匀和作一處研)(開以河水化之隔紙七層濾過仍熬成秋石其色雪白用潔淨香濃乳汁和成日晒夜露但乾即添乳汁)(取日精月華四十九日数足收貯配藥 劉氏保壽堂經騐方)腫脹忌鹽(只以秋石拌飲食得)(腫脹消以鹽入礶煆過少少用之 摘𤣥方)赤白帶下(真秋石研末蒸棗肉擣丸梧子大每)(服六十丸空心醋湯下 摘𤣥方)噎食反胃(秋石每用一錢白湯下妙 醫方摘要)服丹發熱(有人服伏火丹藥多腦後生瘡熱氣冉冉而上一道人教炙風市数十壯而愈仍時復作)(又教以隂煉秋石用大豆黄卷煎湯下遂愈和其隂陽也 王清明餘話方)
原典を開く ↗

この資料から分かること・次に調べること

歴史的記載の比較

現在読んでいるのは 《本草綱目》 の1項目です。同名の別資料と照合し、用途や別名の違いを調べられます。

同名の資料を検索 →

方剤とのつながり

本項目には方剤の関連付けがまだありません。使用方剤が存在しないという意味ではありません。

臨床研究・安全性

この本草項目では現代研究・安全性評価をまだ整理していません。研究が存在しない、安全に使える、と判断することはできません。

収録済み現代資料を名称検索 →現時点では名称・文献タイトルの照合で、網羅的な文献検索ではありません。

日本語名称と検索

この項目には、出典と照合済みの日本語名称がまだありません。

自動生成された検索用の読み(12 候補)

漢字の読みを機械的に組み合わせた検索候補です。収載された日本語生薬名ではなく、基原同一性・方剤使用・臨床有効性を証明しません。複数の読みは複数の独立した証拠ではありません。

専門家向け:名称データの監査

原データの区分・確認状態・制限・生成方法を保持しています。未翻訳の技術情報を含みます。

アキイシ
{
  "id": "jp-name-b7347f9a4fe18ad460f8aba7fd2300bb2cbf5574f1dfe57768d2944b467cd967",
  "term": "アキイシ",
  "script": "katakana",
  "target_record_ids": [
    "herb-entry-5d917146ca618f4ae5e3760cf5a4d72cdbcc07d4f122a1dcc2f3b81ea4b95e3c"
  ],
  "relation": "generated_reading_candidate",
  "review_state": "generated",
  "source_refs": [],
  "limitations": [
    "generated from Unicode Unihan kJapaneseOn/kJapaneseKun character readings; it is not an attested Japanese herb name",
    "a generated reading does not establish botanical identity, materia-medica equivalence, formula use, or clinical effectiveness"
  ],
  "derivation": {
    "combination_cap": 32,
    "method": "unicode-unihan-kJapaneseOn-kJapaneseKun",
    "simplified_character_fallbacks": [],
    "source_label": "秋石",
    "truncated": false
  }
}
アキコク
{
  "id": "jp-name-09e8f961e6504bc5adba8a65e53f9d7bd0f75a67c29b0004b223b703b5274e9b",
  "term": "アキコク",
  "script": "katakana",
  "target_record_ids": [
    "herb-entry-5d917146ca618f4ae5e3760cf5a4d72cdbcc07d4f122a1dcc2f3b81ea4b95e3c"
  ],
  "relation": "generated_reading_candidate",
  "review_state": "generated",
  "source_refs": [],
  "limitations": [
    "generated from Unicode Unihan kJapaneseOn/kJapaneseKun character readings; it is not an attested Japanese herb name",
    "a generated reading does not establish botanical identity, materia-medica equivalence, formula use, or clinical effectiveness"
  ],
  "derivation": {
    "combination_cap": 32,
    "method": "unicode-unihan-kJapaneseOn-kJapaneseKun",
    "simplified_character_fallbacks": [],
    "source_label": "秋石",
    "truncated": false
  }
}
アキシャク
{
  "id": "jp-name-329a4aa7340f2369ed021f32686e7330212ba4aab3656dd3cb23c71dade37292",
  "term": "アキシャク",
  "script": "katakana",
  "target_record_ids": [
    "herb-entry-5d917146ca618f4ae5e3760cf5a4d72cdbcc07d4f122a1dcc2f3b81ea4b95e3c"
  ],
  "relation": "generated_reading_candidate",
  "review_state": "generated",
  "source_refs": [],
  "limitations": [
    "generated from Unicode Unihan kJapaneseOn/kJapaneseKun character readings; it is not an attested Japanese herb name",
    "a generated reading does not establish botanical identity, materia-medica equivalence, formula use, or clinical effectiveness"
  ],
  "derivation": {
    "combination_cap": 32,
    "method": "unicode-unihan-kJapaneseOn-kJapaneseKun",
    "simplified_character_fallbacks": [],
    "source_label": "秋石",
    "truncated": false
  }
}
アキセキ
{
  "id": "jp-name-de12645aa74af3e266f50bf00fcd824a932762ae48ff7881a08793f137667596",
  "term": "アキセキ",
  "script": "katakana",
  "target_record_ids": [
    "herb-entry-5d917146ca618f4ae5e3760cf5a4d72cdbcc07d4f122a1dcc2f3b81ea4b95e3c"
  ],
  "relation": "generated_reading_candidate",
  "review_state": "generated",
  "source_refs": [],
  "limitations": [
    "generated from Unicode Unihan kJapaneseOn/kJapaneseKun character readings; it is not an attested Japanese herb name",
    "a generated reading does not establish botanical identity, materia-medica equivalence, formula use, or clinical effectiveness"
  ],
  "derivation": {
    "combination_cap": 32,
    "method": "unicode-unihan-kJapaneseOn-kJapaneseKun",
    "simplified_character_fallbacks": [],
    "source_label": "秋石",
    "truncated": false
  }
}
シュウイシ
{
  "id": "jp-name-830b6d9e8c13ba38fa5a6c8b865aa66ca41caddbd2c9d5c00cdc3cd2918c5604",
  "term": "シュウイシ",
  "script": "katakana",
  "target_record_ids": [
    "herb-entry-5d917146ca618f4ae5e3760cf5a4d72cdbcc07d4f122a1dcc2f3b81ea4b95e3c"
  ],
  "relation": "generated_reading_candidate",
  "review_state": "generated",
  "source_refs": [],
  "limitations": [
    "generated from Unicode Unihan kJapaneseOn/kJapaneseKun character readings; it is not an attested Japanese herb name",
    "a generated reading does not establish botanical identity, materia-medica equivalence, formula use, or clinical effectiveness"
  ],
  "derivation": {
    "combination_cap": 32,
    "method": "unicode-unihan-kJapaneseOn-kJapaneseKun",
    "simplified_character_fallbacks": [],
    "source_label": "秋石",
    "truncated": false
  }
}
シュウコク
{
  "id": "jp-name-461c3546e6d90a8ba3ec2df8933c2fb3073dc47583b8b9631b994f45770bd643",
  "term": "シュウコク",
  "script": "katakana",
  "target_record_ids": [
    "herb-entry-5d917146ca618f4ae5e3760cf5a4d72cdbcc07d4f122a1dcc2f3b81ea4b95e3c"
  ],
  "relation": "generated_reading_candidate",
  "review_state": "generated",
  "source_refs": [],
  "limitations": [
    "generated from Unicode Unihan kJapaneseOn/kJapaneseKun character readings; it is not an attested Japanese herb name",
    "a generated reading does not establish botanical identity, materia-medica equivalence, formula use, or clinical effectiveness"
  ],
  "derivation": {
    "combination_cap": 32,
    "method": "unicode-unihan-kJapaneseOn-kJapaneseKun",
    "simplified_character_fallbacks": [],
    "source_label": "秋石",
    "truncated": false
  }
}
シュウシャク
{
  "id": "jp-name-aaccbafffeac857b8afbf67279cadae0bc9bd1183bf347c9c512b4ecc441dd3f",
  "term": "シュウシャク",
  "script": "katakana",
  "target_record_ids": [
    "herb-entry-5d917146ca618f4ae5e3760cf5a4d72cdbcc07d4f122a1dcc2f3b81ea4b95e3c"
  ],
  "relation": "generated_reading_candidate",
  "review_state": "generated",
  "source_refs": [],
  "limitations": [
    "generated from Unicode Unihan kJapaneseOn/kJapaneseKun character readings; it is not an attested Japanese herb name",
    "a generated reading does not establish botanical identity, materia-medica equivalence, formula use, or clinical effectiveness"
  ],
  "derivation": {
    "combination_cap": 32,
    "method": "unicode-unihan-kJapaneseOn-kJapaneseKun",
    "simplified_character_fallbacks": [],
    "source_label": "秋石",
    "truncated": false
  }
}
シュウセキ
{
  "id": "jp-name-b168ad214ced7bcc49f9182434259ac4ab3ed7a45f0f5a084772c71054c26500",
  "term": "シュウセキ",
  "script": "katakana",
  "target_record_ids": [
    "herb-entry-5d917146ca618f4ae5e3760cf5a4d72cdbcc07d4f122a1dcc2f3b81ea4b95e3c"
  ],
  "relation": "generated_reading_candidate",
  "review_state": "generated",
  "source_refs": [],
  "limitations": [
    "generated from Unicode Unihan kJapaneseOn/kJapaneseKun character readings; it is not an attested Japanese herb name",
    "a generated reading does not establish botanical identity, materia-medica equivalence, formula use, or clinical effectiveness"
  ],
  "derivation": {
    "combination_cap": 32,
    "method": "unicode-unihan-kJapaneseOn-kJapaneseKun",
    "simplified_character_fallbacks": [],
    "source_label": "秋石",
    "truncated": false
  }
}
トキイシ
{
  "id": "jp-name-b39fdc4082c461dc09919a6e5948ae1abcdd38ed83f5020946e6d59aa6fcb9af",
  "term": "トキイシ",
  "script": "katakana",
  "target_record_ids": [
    "herb-entry-5d917146ca618f4ae5e3760cf5a4d72cdbcc07d4f122a1dcc2f3b81ea4b95e3c"
  ],
  "relation": "generated_reading_candidate",
  "review_state": "generated",
  "source_refs": [],
  "limitations": [
    "generated from Unicode Unihan kJapaneseOn/kJapaneseKun character readings; it is not an attested Japanese herb name",
    "a generated reading does not establish botanical identity, materia-medica equivalence, formula use, or clinical effectiveness"
  ],
  "derivation": {
    "combination_cap": 32,
    "method": "unicode-unihan-kJapaneseOn-kJapaneseKun",
    "simplified_character_fallbacks": [],
    "source_label": "秋石",
    "truncated": false
  }
}
トキコク
{
  "id": "jp-name-105fd72c5162f689281412cbc58d2eb663ff5fbb253e6ee78115ba37e4037e00",
  "term": "トキコク",
  "script": "katakana",
  "target_record_ids": [
    "herb-entry-5d917146ca618f4ae5e3760cf5a4d72cdbcc07d4f122a1dcc2f3b81ea4b95e3c"
  ],
  "relation": "generated_reading_candidate",
  "review_state": "generated",
  "source_refs": [],
  "limitations": [
    "generated from Unicode Unihan kJapaneseOn/kJapaneseKun character readings; it is not an attested Japanese herb name",
    "a generated reading does not establish botanical identity, materia-medica equivalence, formula use, or clinical effectiveness"
  ],
  "derivation": {
    "combination_cap": 32,
    "method": "unicode-unihan-kJapaneseOn-kJapaneseKun",
    "simplified_character_fallbacks": [],
    "source_label": "秋石",
    "truncated": false
  }
}
トキシャク
{
  "id": "jp-name-defb07bb66bf7190fa9c1168bd7cb596ffabc7276a89590870fb6d0be0aa6fec",
  "term": "トキシャク",
  "script": "katakana",
  "target_record_ids": [
    "herb-entry-5d917146ca618f4ae5e3760cf5a4d72cdbcc07d4f122a1dcc2f3b81ea4b95e3c"
  ],
  "relation": "generated_reading_candidate",
  "review_state": "generated",
  "source_refs": [],
  "limitations": [
    "generated from Unicode Unihan kJapaneseOn/kJapaneseKun character readings; it is not an attested Japanese herb name",
    "a generated reading does not establish botanical identity, materia-medica equivalence, formula use, or clinical effectiveness"
  ],
  "derivation": {
    "combination_cap": 32,
    "method": "unicode-unihan-kJapaneseOn-kJapaneseKun",
    "simplified_character_fallbacks": [],
    "source_label": "秋石",
    "truncated": false
  }
}
トキセキ
{
  "id": "jp-name-09f24ff201ee96a6be5d08ed3b7b8622794b4eb0b43e978406d3ef158e065527",
  "term": "トキセキ",
  "script": "katakana",
  "target_record_ids": [
    "herb-entry-5d917146ca618f4ae5e3760cf5a4d72cdbcc07d4f122a1dcc2f3b81ea4b95e3c"
  ],
  "relation": "generated_reading_candidate",
  "review_state": "generated",
  "source_refs": [],
  "limitations": [
    "generated from Unicode Unihan kJapaneseOn/kJapaneseKun character readings; it is not an attested Japanese herb name",
    "a generated reading does not establish botanical identity, materia-medica equivalence, formula use, or clinical effectiveness"
  ],
  "derivation": {
    "combination_cap": 32,
    "method": "unicode-unihan-kJapaneseOn-kJapaneseKun",
    "simplified_character_fallbacks": [],
    "source_label": "秋石",
    "truncated": false
  }
}
技術的な追跡情報

以下は監査と再現のための情報です。通常の閲覧では理解する必要はありません。

収録データの証拠範囲
  • 記録上の名称と別名は文字資料であり、現代の生薬基原を同定するものではありません。
  • この項目から処方適応や臨床的有効性の主張は作成されていません。
出典レコード ID
bencao-gangmu-kanripo-wyg
原始ファイルのバイト位置
31,297原始デジタルファイル内で本文を正確に特定するための値で、頁・用量・評価点ではありません。
原始ファイル SHA-256
5d917146ca618f4ae5e3760cf5a4d72cdbcc07d4f122a1dcc2f3b81ea4b95e3c